Kipar je tokom svoje istorije zbog geografskog položaja bilo u sastavu različitih civilizacija.

Preistorija Kipra i antički period

Aetokremnos Kipar

Najranije potvrđeno mesto ljudske aktivnosti je Aetokremnos na južnoj obali ostrva, što pokazuje da su zajednice lovaca i skupljača plodova bile aktivne na ostrvu oko 10.000 godina p. n. e., dok prva naselja potiču otprilike od 8200. p. n. e. Dolazak prvih ljudi podudara se sa izumiranjem patuljastih nilskih konja i patuljastih slonova.

Najstarija naselja koja su pronađena na Kipru potiču još iz neolita, otprilike iz perioda od 7000. do 3900. p. n. e. To su bila naselja Kirokitija i Kalavasos koji se nalaze u unutrašnjosti Kipra.

U bronzanom dobu ovde se doseljavaju Grci i sa sobom donose uticaj Mikenske kulture. Oni grade i svoje prve gradove ovde: Salamis (Kipar), Pafos, Kurion i Kition. Otprilike u slično vreme ovde i Feničani osnivaju svoje kolonije, tako da su se već tada počele mešati kulture na ovom ostrvu. Uskoro se na ostrvu formira deset kraljevina koje su neko vreme uspevale održavati samostalnost. Ali ipak oko 1600. p. n. e. Egipat osvaja ovo ostrvo. No, nakon pada Egipta, vlast preuzima Persija. A za sve ovo vreme Kipar je ipak bio pod najvećim uticajem Grčke, verovatno iz razloga što su Grci bili i dalje većinski stanovnici. 333. p. n. e. Aleksandar Veliki osvaja ostrvo i u sastavu države koju je on osvojio Kipar ostaje nekih malo manje od 200 godina, kada se javlja Rimsko carstvo kao velika sila, koja naravno nije mogla promašiti ovo ostrvo. U prvom veku nove ere na Kipar stiže i hrišćanstvo.

Kipar u srednjem veku

Podelom Rimskog carstva 395. godine, Kipar ulazi u sastav Vizantije. Uskoro se na ostrvu pojavljuju i Arapi, koji se ipak nisu dugo zadržali, niti ostavili dublji trag. 1191. godine tokom Krstaških ratova, ostrvo osvaja engleski kralj Ričard Lavljeg Srca. On je vladao ovim ostrvom samo jednu godinu, nakon čega ga je prodao Templarima, a oni su ostrvo prodali francuskom vojskovođi Giju Lizinjanu. Iako je vladao samo jednu godinu Ričard je počeo izgradnju grada Limasola. U ovo vreme Kipar je bio bitna strateška baza krstaša. 1489. godine vlast nad ostrvom preuzima Mletačka republika, a u Maloj Aziji se javila nova velika sila – Osmansko carstvo.

Osmanski i britanski uticaj

Mlečani su izgubili Kipar u Mletačko-turskom ratu (1570-1573), poznatom i pod nazivom “Kiparski rat”. U leto 1570. turska flota pod komandom Pijale Paše je prevezla na ostrvo oko 60.000 vojnika, uključujući konjicu i artiljeriju, pod komandom Lale Kara Mustafe paše. Turska vojska se iskrcala neprimećena kod Limasola 2. jula 1570. i opsela Nikoziju. Grad je zauzet 9. septembra. Famagusta se održala do avgusta 1571. godine, kada Kipar potpada pod vlast Osmanskog carstva. Sa vremenom je Osmansko carstvo sve više slabilo, pa je na Berlinskom kongresu, po posebnom dogovoru Velike Britanije i Turske, odlučeno da će Britanija prva okupirati ostrvo, što je ova uskoro i uradila bez većih problema. Turci su ovo dopustili u zamenu za to da Englezi stanu na njihovu stranu u Tursko-ruskom ratu.

Pred početak Prvog svetskog rata Ujedinjeno Kraljevstvo je anektiralo ostrvo, koje sada i službeno postaje njihova kolonija. Nakon britanskog preuzimanja vlasti nad ostrvom, veliki broj Turaka napušta ostrvo i seli se u Tursku, čime Grci opet postaju većinsko stanovništvo. No, kiparskim Grcima se nije svidelo da budu najveća kolonija u Evropi, tako da se između dva svetska rata javlja pokret “Enosis” što znači “ujedinjenje”, čiji cilj je bio oslobađanje od kolonijalne vlasti i priključenje ostrva matičnoj Grčkoj. Sada sledi Drugi svetski rat, a Kipar u njemu odigrava bitnu stratešku ulogu, a kiparski dobrovoljci se bore na strani saveznika pod zastavom Velike Britanije. Tek nakon rata i početka dekolonizacije sveta, “Enosis” počinje da dobija veću ulogu. Formira se organizacija EOKA koja sprovodi politiku oslobađanja kolonijalne vlasti oružanom borbom. Kiparski Grci su je smatrali oslobodilačkim pokretom, a Englezi terorističkom i zločinačkom organizacijom, kao i sve druge oslobodilačke antikolonijalne pokrete. Englezi su kao i u svim drugim kolonijama sprovodili politiku “zavadi pa vladaj”. Turcima su davali privilegije da bi izazvali zavist kod Grka. Npr. državni tužilac Kipra je bio Rauf Denktaš. Osim toga davali su do znanja Turcima da ako oni (Englezi) odu, da će privilegije nestati. Time je posejano seme budućeg građanskog rata i invazije.

Proglašenje nezavisnosti

Početkom pedesetih godina na čelo oslobodilačkog antikolonijalnog pokreta dolazi arhiepskop Makarios III, poglavar kiparske pravoslavne crkve. On je ujedno bio i duhovni vođa pokreta. Zato ga je Velika Britanija proterala iz zemlje, te je nekoliko godina proveo u egzilu na Sejšelima. U međuvremenu je pokret “Enosis” sve više rastao i bivao sve jači, da je Velika Britanija morala popustiti. Makarios se vraća na čelo kiparskih Grka i Kipar dobija nezavisnost 1960. Iste godine pristupa UN-u, a ubrzo i Komonveltu, te Pokretu nesvrstanih.

Engleska je Kipru dala nezavisnost uz teške uslove. Turci, koji su činili 18% stanovništva:

– dobijaju 30% mjesta u državnoj administraciji i
– 40% poslova u policiji.
– Turci imaju pravo veta na sve državne odluke.
– Britanija je zadržala dve svoje vojne baze na ostrvu: Akrotiri i Dekelija.

Makarios je postao prvi predsednik Kipra. Kao predsednik vodio je nesvrstanu politiku i prisustvovao prvom samitu nesvrstanih 1961. u Beogradu. Postao veliki prijatelj Jugoslavije i Josipa Broza Tita. Zbog svoga mlakog odnosa prema Zapadu i zbog zalaganja za nesvrstanost, izazvao je podozrenje SAD i Ujedinjenog Kraljevstva, koja je imala vojne baze na Kipru. Ovo je oslabilo pozicije NATO-a u Grčkoj. Na čelu Turaka je bio dr. Mustafa Kučuk, koji je ujedno bio i potpredsednik države. Blokirao je sve Makariosove odluke, po nekima ohrabren bivšom kolonijalnom silom.

Makarios je 1963. predložio 13 ustavnih amandmana, sa ciljem da omogući normalno funkcionisanje države. Tada počinju nevolje i prvi sukobi Grka i Turaka. Grcima su bile vezane ruke jer su Turci činili 40% policije. Prvi sukob je bio 21. decembra 1963, u kome su stradala dva Turčina i jedan grčki policajac. U sukobima ili ratu posle toga tokom 1964. stradao je 191 Turčin i 133 kiparska Grka. Pošto je policija bila blokirana, a Kipar nije imao vojsku, u sukob se umešala EOKA i postigla je nadmoć nad Turcima, pa se usled toga ponovo pojavljuje Ujedinjeno Kraljevstvo da zaustavi potpuni poraz Turaka.

Rat je zaustavljen uglavnom zahvaljujući stranom pritisku, ali i predsedniku Makariosu. Na Kipar su upućene UN snage za razdvajanje zaraćenih sela i zaselaka na Kipru. Uskoro je Makarios suspendovao EOKA-u i time pokazao znak pomirljivosti sa grčke strane. Jedan dobar deo kiparskih Grka je zbog sukoba smatrao da je ujedinjenje sa Grčkom spas od nevolja.

Republika Kipar

Već tri meseca nakon proglašenja nezavisnosti, na Kipru su održani izbori za parlament: Patriotski fond pod vođstvom Makariosa odnosi ubedljivu pobedu. Nacionalna unija Turaka predstavljala je turske interese. Patriotskom fondu priključuje se i Komunistička partija Kipra (AKEL) koja na izborima dobija 40% glasova. Kipar se opredelio za politiku nesvrstavanja u Hladnom ratu, a Makarios se lično angažuje na konferencijama nesvrstanih u Beogradu (1961), Kairu (1964) i Lusaki (1967). Stalno uplitanje Grčke, Turske i Britanije u unutrašnju politiku nove države navodi Makariosa da 1963. godine traži reviziju Ciriškog i Londonskog sporazuma. Rezultat je turski napad na Kipar što Britanci koriste kao povod za upućivanje ratnih brodova na Kipar. Početkom sledeće, 1964. godine, na Kipar pristižu i prve grčke jedinice. Vlada Kipra obraća se Savetu bezbednosti radi zaštite nezavisnosti i teritorijalnog integriteta. Ubrzo na Kipar dolaze jedinice plavih šlemova, pripadnika oružanih snaga Ujedinjenih nacija. Juna 1968. održani su neuspešni pregovori o budućem uređenju Kipra i principima novog ustava.

Početkom sedamdesetih godina, direktne konfrontacije SAD i SSSR ponovo ukazuju na strateški značaj Kipra. Britanija i SAD držale su vojsku na ostrvu. Od 1971, međuetnički incidenti na Kipru bili su sve češći. General EOK-a, Georgios Grivas, je organizovao gerilu, čiji je primarni cilj bio zbacivanje Makariosa s vlasti. Grivas je umro 27. januara 1974., ali su uprkos Makariosovoj ponudi amnestije gerilci nastavili borbu protiv njega. Državni udar na Kipru izvršen je 15. jula 1974., a Makarios otišao u egzil u London. Turci koriste državni udar i izvršavaju invaziju na Kipar osvajajući 40% ostrva. Linija razdvajanja nakon pregodova postaje tampon zona OUN-a. Turska invazija se okončala podelom Kipra duž Zelene linije koja i danas deli Kipar (na turski, britanski i kiparski deo). Godine 1983. Turska Republika Severni Kipar proglašava nezavisnost. Prihvatila ju je jedino Turska.

Kipar danas

U periodu od 1974. do 1996. nije bilo većih konflikata. Avgusta 1996. godine ubijena su dvojica demonstranata prilikom demonstriranja na motociklima. Pregovori o statusu Kipra nastavljeni su decembra 1999. godine. Kipar se 2004. godine priključio Evropskoj uniji. Tampon zona je 2003. godine bila delimično otvorena. Najozbiljniji pokušaj izmirenja izvršen je 2004. godine. Inicirao ga je Kofi Anan, generalni sekretar UN-a. Grčki političari su procenili da ovaj sporazum više odgovara turskoj strani, pa su ga odbacili iz sledećih razloga: plan nije omogućavao povratak svih grčkih izbeglica, kao ni vraćanje svog zemljišta koje im je pre pripadalo, Turci bi dobili previše mesta u organima vlasti i plan takođe nije uključivao uklanjanje britanskih baza sa ostrva. Iz tih razloga, na referendumu na grčkom delu ostrva 75 % građana je odbilo sporazum. Iako je plan prihvatilo 64 % građana Severnog Kipra, on nije prošao, tako da je nastao pravi paradoks – u EU je praktično ušao samo južni deo, iako službeno Turska Republika Severnog Kipra predstavlja deo Kiparske Republike pa samim tim je deo EU.
Novi pregovori otpočeli su 2014. godine.

Administrativna podela

Kipar spada u manje evropske zemlje, pa država ne poseduje nivo pokrajina ili regiona. Osnovna upravna podela Kipra je na okruge (grčki: Επαρχία). Zvanično postoji 6 okruga, koji nose naziv grada-sedišta okruga. Okruzi se dalje dele na opštine.

Posebna teškoća u razmatranju upravne podele na Kipru je podeljenost ostrva na južni, grčki i severni, turski deo, odnosno na međunarodno priznatu Republiku Kipar i na međunarodno nepriznatu Tursku Republiku Severni Kipar. Povezano sa tim postoje različite područne podele i područne jedinice, različiti su i popisi u oba dela države, različito poimanje okruga, opštine, grada i predgrađa.

Danas zvanično postoji 6 okruga na ostrvu, ali nezvanično, usled turske okupacije severnog Kipra, ova podela se sprovodi samo u južnom delu države, pod upravom kiparskih Grka. Severni deo već decenijama ima sopstvenu podelu na okruge, koja odstupa od zvanične. Zvanična država stoga ima svoje izmeštene organe vlasti za okupirane okruge i opštine, koji su smešteni u grčkom delu Kipra.

Okruzi:

  • Larnaka
  • Limasol
  • Nikozija (Lefkozija)
  • Pafos
  • Famagusta (Amohostos)
  • Kirenija (Kerinija)
Podelite stranicu:
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •